W dniu 31 października 2025 r. zakończyliśmy prace porządkowo-inwentaryzacyjne oraz montaż tablicy informacyjnej na cmentarzu cholerycznym w Kramarzówce – Heluszu.
Celem podjętych działań było godne upamiętnienie ofiar epidemii cholery z XIX i początku XX wieku oraz utrwalenie wiedzy o tym miejscu w świadomości lokalnej społeczności.
W ostatnich tygodniach przeprowadzono przegląd stanu zachowania cmentarza, prace inwentaryzacyjne połączone z kwerendą archiwalną oraz montaż tablicy informacyjnej opisującej historię nekropolii i pochowanych tu osób.
Serdecznie zachęcamy mieszkańców Kramarzówki i okolic do odwiedzenia tego miejsca oraz chwili refleksji nad losem dawnych pokoleń.
Krótki rys historycznyCmentarz choleryczny w Kramarzówce powstał na początku pierwszej epidemii cholery w 1831 r., gdy władze nakazały chować zmarłych w miejscach odosobnionych, z dala od siedzib ludzkich. Nekropolia została założona na Heluszu, w południowej części miejscowości, w pobliżu granic z Wolą Węgierską i Skopowem, w lesie należącym dawniej do dworu.
Najgwałtowniejsza fala cholery z 1831 r. pochłonęła co najmniej 12 osób. Kolejne epidemie odnotowano w latach 1849 i 1855.
Ostatnia ofiara cholery w Kramarzówce zmarła w 1915 r. Łącznie na cholerę zmarło co najmniej 25 osób.
PodziękowaniaSkładamy serdeczne podziękowania wszystkim, którzy wspierali prace przy cmentarzu.
Andrzejowi Doboszowi – za pomoc w montażu tablicy informacyjnej i zaangażowanie organizacyjne, lokalnym mieszkańcom, którzy od lat pielęgnują teren cmentarza, dbają o jego otoczenie i nie pozwolili, aby pamięć o tym miejscu uległa zatarciu.Dziękujemy za wrażliwość, poświęcony czas oraz gotowość do działania w imieniu tych, którzy podziękować już nie mogą.
Tablicę informacyjną sfinansowano ze środków
@narodowyinstytutwolnosci w ramach Inicjatywy #PamięćPogranicza
@Minister do spraw Społeczeństwa Obywatelskiego
Operatorem Inicjatywy jest @Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej
Zadanie „Ratowanie i dokumentowanie cmentarzy epidemicznych na terenie dawnej parafii Pruchnik”
sfinansowane jest ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego
w ramach Inicjatywy Pamięć Pogranicza 2025.
Operatorem Inicjatywy jest Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego
Projekt 
„Ratowanie i dokumentowanie cmentarzy epidemicznych na terenie dawnej rzymskokatolickiej parafii Pruchnik”
„Ratowanie i dokumentowanie cmentarzy epidemicznych na terenie dawnej rzymskokatolickiej parafii Pruchnik”Czas trwania zadania: 16.09.2025 – 31.10.2025
Wartość finansowania: 17 000 zł
Całkowita wartość zadania: 17 000 zł
Umowa podpisana w dniu: 9.10.2025
